Топ-100
Back

ⓘ پنجاب, بھارت. پنجاب بھارت ھندستان دے اک صوبے دا ناں اے جدیاں حداں پاکستان دے صوبے پنجاب، جموں تے کشمیر، ہریانہ ، ہماچل پردیش تے راجستھان نال ملدیاں نیں۔ ایدا رق ..



                                               

بھارتی پنجاب وچ زراعت

پنجاب وچ آبادی دا معتد بہ حصہ دیہات وچ رہندا ا‏‏ے۔ 2011ء د‏‏ی مردم شماری د‏‏ی رو تو‏ں ریاست د‏‏ی پینڈو کل آبادی 1.73 کروڑ ا‏‏ے۔ ایہ مجموعی آبادی دا 62.5% ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح 2001ء تو‏ں حاصل پیشہ ورانہ اعداد و شمار د‏‏ی رو تو‏ں زراعت وچ مشغول آبادی 35.55 لکھ نفوس اُتے مشتمل اے جو کل خدمات دے شعبے مشغول 91.27 لکھ افراد دا تقریبًا 39% حصہ ا‏‏ے۔

                                               

پنجاب (بھارت) وچ کورونا وائرس دی وبا، 2020ء

پنجاب، بھارت میں کورونا وائرس کی وبا، 2019ء - 2020ء کا پہلا معاملہ 9 مارچ کو پیش آیا۔ 03 مئی 2020ء تک ریاست میں 1032 معاملے سامنے آچکے ہیں۔ وزارت صحت و خاندانی بہبود، حکومت ہند کے مطابق ریاست میں 21 موت بھی ہو چکی اے جب کی 112 لوگ صحتیاب ہو چکے ہیں ۔

                                               

پنجاب (گُنجھل کھول)

پنجاب دو لفظاں دا مرکب اے یعنی پنج تے آب). لہٰذا پنجاب دا مطلب ہے پنچ دریاواں والا علاقہ ۔ لفظ پنجاب تھلے لکھےآں دا حوالہ دیندا ہے: جغرافیائی خطے پنجاب پاکستان، پاکستان دا اک صوبہ پنجاب بھارت، بھارت دی اک ریاست چڑھدا پنجاب، مشرقی پنجاب 1947 توں 1956, بھارت دی اک ریاست سی۔ موجودہ بھارتی ریاست پنجاب سابقہ مشرقی پنجاب دا اک حصہ ہے۔ لہندا پنجاب، مغربی پنجاب 1947 توں 1955 پاکستان دا اک صوبہ سی. پنجاب علاقہ، دکھنی ایشیاء دا علاقہ جو پاکستان دے چڑھدے توں سے اتلے لہندے بھارت تیکر ہے. صوبہ پنجاب برطانوی ہند پنجاب، افغانستان، ضلع پنجاب دا راجگڑھ ضلع پنجاب، افغانستان ہور پنجابی زبان پنجابی

                                               

پنجاب (کتاب)

پنجاب ، لینگوئیج ڈیپارٹمنٹ پنجاب ، پٹیالہ ، ولوں شائع کیتی جان آلی اک کتاب اے جسدا مکھ اڈیٹر پنجاب اتے پنجابیت دا پریمی اتے بھارتی سول سروس اہلکار مہیندر سنگھ رندھاوا سی۔ ایہہ کتاب پہلی وار 1980 وچ شائع ہوئی ۔اس کتاب وچ سانجھے پنجاب دے ساہت، سبھیاچار ،رہتل، کلا اتے اتہاس دا دلچسپ انداز وچ بیان کیتا ہویا اے ۔اس پستک نوں پنجاب دا انسائیکلوپیڈیا کیہا جاندا اے جس راہیں پنجاب دی روح دے دیدار ہندے ہن ۔اس کتاب نوں تیار کرن وچّ پنجاب دے اس ویلے دے مکھ منتری پرتاپ سنگھ کیروں دی وی پریرنا رہی سی ۔اس پستک دا دیباچہ وی کیروں ولوں لکھیا ہویا اے ۔

                                               

بھارت وچ دہشت گردی

بھارت خاصے عرصہ تو‏ں دہشت گردی دا شکار رہیا ا‏‏ے۔ بھارت دے کشمیر، ناگالینڈ، پنجاب، آسام، بہار وغیرہ صوبہ جات خصوصات دہشت گردی تو‏ں متاثر رہے نيں۔ بھار ت وچ دہشت گردی انجام دینے والے افراد کسی مخصوص فرقہ یا مذہب د‏‏ی بجائے مختلف مذاہب و ادیان نال تعلق رکھدے نيں، جداں ہندو، مسلم، مسیحی، سکھ، ماؤ وادی تے نکسل وادی وغیرہ۔ جو علاقے اج دہشت گرد سرگرمیاں تو‏ں طویل عرصے تو‏ں جڑے ہوئے نيں انہاں وچ جموں‏ و کشمیر ،ممبئی، مدھیہ پردیش نکسل واد تے ست بہن ریاستاں شمال مشرق د‏‏ی ست ریاستاں شامل نيں۔ ماضی وچ پنجاب وچ پنپنے والی انتہا پسندی وچ دہشت گردانہ سرگرمیاں وی شامل ہوئے گئياں جو پنجاب تے ملک د‏‏ی راج ...

                                               

وائس آف پنجاب

وائس آف پنجاب اک پنجابی سنگیتک رئیلٹی شو اے جو پی ٹی سی پنجابی تے ٹیلیکاسٹ کیتا جاندا اے۔ وائس آف پنجاب سیزن 10 جلدی ہی شروع ہووےگا۔ وائس آف پنجاب دا سیزن-9, 14 جنوری 2019 توں شروع ہویا سی۔ وی۔او۔پی۔ 9 دے آڈیشن پنجاب دے وڈے شہراں موہالی، جالندھر، لدھیانہ اتے امرتسر وچ ہوئے سن۔ وائس آف پنجاب سیزن 9 دا کینیڈا آڈیشن 11 فروری 2019 نوں سماپت ہویا۔ وائس آف پنجاب سیزن 9 دا آڈیشن پیٹیسی دے کینیڈا دفتر، 7420 ایئرپورٹ روڈ یونٹ 205, مسیساگا، اونٹاریؤ وکھے منعقد کیتا گیا سی۔

                                               

می ٹو تحریک (بھارت)

می ٹو تحریک د‏‏ی شروعات مرداں دے ذریعے کم د‏‏ی جگہ اُتے د‏‏ی جانےوالی جنسی ہراسانی تو‏ں نجات پانے دے لئی ہوئی۔ اس تو‏ں پہلے ایہ تحریک امریکا وچ شروع ہو چک‏ی سی۔ بھارت د‏‏ی ایہ تحریک نو‏‏ں دراصل ايس‏ے امریک‏‏ی تحریک دا اگلا حصہ دسیا جا رہیا ا‏‏ے۔

                                               

بھارتی پنجاب وچ کھیل

پنجابی لوک ہمہ قسماں کھیل کھیلدے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچ ہاکی تے کرکٹ تو‏ں لے ک‏ے کبڈی، کشتیاں تے کھدو کھوندی شامل ني‏‏‏‏ں۔ پنجاب وچ 100 تو‏ں ودھ روايتی کھیل موجود ني‏‏‏‏ں۔ بھارتی پنجاب دے لوک کھیلاں وچ خاص طور اُتے توجہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس دا انداز اس گل تو‏ں لگایا جا سکدا اے کہ اس چھوٹی سی ریاست وچ 845 کھلاڑی ریاست دے محکمہ کھیل دے قائم کردہ مختلف کھیلاں دے تربيت‏ی مراکز دے تحت کھیلاں اُتے اپنی پھڑ مضبوط ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ ایہ اپنے آپ وچ ریکارڈ ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اپریل 2015ء وچ حکومت پنجاب نے اسپورٹس اتھاریٹی آف انڈیا دے نال تال میل کردے ہوئے ریاستی کھیلاں د‏‏ی سہولتاں تے تربيت‏ی مراکز وچ اضافہ کر ...

پنجاب (بھارت)
                                     

ⓘ پنجاب (بھارت)

پنجاب بھارت ھندستان دے اک صوبے دا ناں اے جدیاں حداں پاکستان دے صوبے پنجاب، جموں تے کشمیر، ہریانہ ، ہماچل پردیش تے راجستھان نال ملدیاں نیں۔ ایدا رقبہ 50.362 مربع کلومیٹر اے تے ایدے چ 24.289.296 لوک وسدے نیں۔ ایدا راجگڑھ چندیگڑھ اے۔ایدے مشہور شہراں چ امرتسر، لدھیانہ، جلندر تے فیروزپور اے۔

بھارتی پنجاب اس تاریخی پنجاب دا اک حصے اے جدے وچ پاکستانی پنجاب، پاکستانی شمال مغربی سرحدی صوبہ، افغانستان دے صوبے دے کج ٹوٹے، جموں تے کشمیر دا کج علاقہ، ہماچل پردیش، ہریانہ تے دلی ہے گے سن۔ 1947 دی ونڈ ویلے ہن دے پاکستانی پنجاب نوں جدھے وچ بوتے مسلمان سن وکھریاں کر دتا گیا فیر 1968 چ ہماچل پرادیش تے ہریانہ وی وکھرے کر دتے گۓ۔

وائی بیجی پنجاب دا سب توں وڈا کم اے تے اے پورے ھندستان نوں سب توں بوہتی کنک دیندا اے۔ پنجاب چ دوجیاں چیزاں دے وی کارخانے ہے گے نیں۔ بھارتی پنجاب چ پورے ھندستان دے مقابلے چ سب توں کٹ غریبی اے۔

                                     

1. قیام

بھارت دے پنجاب صوبے دا قیام 1947 وچ ہوئیا جدوں بھارت دے بٹوارے نے سابقہ برطانوی پنجاب صوبے نوں بھارت اتے پاکستان وچ ونڈ دتا۔ زیادہ تر مسلم مغربی حصہ پاکستانی پنجاب دا صوبہ بنیا جدوں کہ سکھاں والا زیادہ تر مشرقی حصہ بھارت دا پنجاب راج بن گیا۔ اس بٹوارے وچ کئیاں لوک اجڑ گئے اتے مذہبی دنگے پھیل گئے کیونکہ بہت سارے سکھ اتے ہندو مغرب اتے کئی مسلمان مشرق وچ وسے ہوئے سن۔ کئی چھوٹیاں پنجابی شاہی ریاستاں جنہاں وچ ریاست پٹیالہ وی شامل سی، بھارتی پنجاب دا حصہ بن گئیاں۔

سن 1950 وچ دو وکھرے راج بنے؛ پنجاب وچ سابقہ پنجاب راج صوبہ شامل سی، جدوں کہ پٹیالہ، نابھہ، جیند، کپورتھلہ، مالیرکوٹلا، فریدکوٹ اتے کلسیا دیاں شاہی ریاستاں نوں ملا کے اک نواں راج قائم کیتا گیا، پٹیالہ اتے ایسٹ پنجاب سٹیٹس یونین پیپسو۔ ہماچل پردیش نوں کئی شاہی ریاستاں اتے کانگڑا ضلعے ولوں اک یونین علاقہ بنایا گیا۔ سن 1956 وچ پیپسو نوں پنجاب راج وچ ملا دتا گیا اتے پنجاب دے ہمالیا وچ پیندے کئی شمالی ضلعیاں نوں ہماچل پردیش وچ شامل کر دتا گیا۔

پنجاب اتر-مغربی بھارت دا اک راج اے، جو وڈے پنجاب کھیت‍ر دا اک حصہ اے۔ اسدا دوسرا حصہ پاکستان وچ اے۔ اسدی سرحد اتر وچ جموں اتے کشمیر، اتر-مشرق وچ ہماچل پردیش، دکھن-مشرق وچ ہریانے، دکھن-پچھم وچ راجستھان اتے پچھم وچ پاکستانی پنجاب نال لگدی اے۔ اسدے مکھ شہر امرتسر، لدھیانہ، جالندھر، بٹھنڈہ، فروزپور، موہالی اتے پٹیالہ ہن اتے راجگڑھ چنڈی گڑھ اے۔

1947 دی بھارت-ونڈت توں بعد برطانوی بھارت دے پنجاب صوبے نوں بھارت اتے پاکستان درمیان ونڈ دتا گیا سی۔ 1966 وچ بھارتی پنجاب دی مڑ ونڈ ہوئی اتے نتیجے وجوں ہریانہ اتے ہماچل پردیش ہوند وچ آئے اتے پنجاب دا موجودہ راج بنیا۔ ایہہ بھارت دا اکلا صوبہ اے جتھے سکھ اکثریت وچ ہن۔

یونانی لوک پنجاب نوں پینٹاپوٹامیا ناں نال جاندے سن جو کہ پنج اکٹھے ہندے دریاواں دا اندرونی ڈیلٹا اے۔ پارسیاں دے پوتر گرنتھ اویسٹا وچ پنجاب کھیتر نوں پرانے ہپیؤ ہیندو جاں سپت-سندھو ستّ دریاواں دی دھرتی نال جوڑیا جاندا اے۔ برطانوی لوک اس نوں "ساڈا پرشیا" کہہ کے بلاؤندے سن۔ تریخی طور تے پنجاب یونانیاں، مدھ ایشیائیاں، افگانیاں اتے ایرانیاں لئی بھارتی اپ-براعظم دا پرویش-دواریش رہا اے۔

کھیتی باڑی پنجاب دا سبھ توں وڈا صنعت اے۔ ایہہ بھارت دا سبھ توں وڈا کنک اتپادک اے۔ ہور پرمکھ صنعت ہن: سائنسی سازاں، کھیتی باڑی، کھیڈ اتے بجلی متعلق مال، سلائی مشیناں، مشین سنداں، سٹارچ، سائیکلاں، کھاداں آدی دا اساری، وتی روزگار، سیر-سپاٹہ اتے دیودار دے تیل اتے کھنڈ دا پیداوار۔ پنجاب وچ بھارت وچوں سبھ توں ودھ اسپات دے رڑھویاں ملاں دے کارخانے ہن جو کہ فتہگڑھ صاحب ضلعے دی اسپات نگری منڈی گوبندگڑھ وکھے ہن۔

                                     

2. شبد اتپتی

پنجاب فارسی بولی دے دو شبداں پنج اتے آب دا میل اے جسدا مطلب اے پنج پانی اتے جسدا شبدی مطلب اے پنج دریاواں دی دھرتی ۔ ایہہ پنج دریا ہن:ستلج، بیاس، راوی، چناب اتے جہلم۔

                                     

3. اتہاس

مہامبھارت سماں دے دوران پنجاب نوں پنچند دے ناں نال جانیا جاندا سی। ہڑپا اس ویلے پنجاب، پاکستان،پاکستان وچ جاے شہراں کرکے سندھو-گھاٹیو رہتل پنجاب علاقے دے کافی وڈے حصے وچ پھیلی ہوئی سی۔ ویدی رہتل سرسوتی دے کنارے پنجاب سمیت لگبھگ پورے اتری بھارت وچ پھیلی ہوئی سی۔ اس رہتل نے بھارتی اپّ براعظم وچ آن والے سبھیاچاراں تے کافی اثر پایا۔ پنجاب گندھار، مہانجنپد، نند، موریا، شنگ، کشان، خفیہ خاندان، پلاس، گجر-پرتیہار اتے ہندو شاہی سمیت مہان پرانے سامراج دا حصہ سی۔ مہان سکندر دے انویشن دے دور مشرقی سیما سندھو ندی دے کنڈے سی۔ کھیتی باڑی نکھری اتے وپاری شہراں جویں جالندھر اتے لدھیانہ دی جائداد وچ وادھا ہویا۔

اپنے جغرافیائی ٹکانے کرکے پنجاب دا علاقہ پچھم اتے مشرق ولوں لگاتار حملیاں اتے حلیاں ہیٹھ رہا۔ پنجاب نوں فارسیاں، یونانیاں، ستھیئناں، ترکاں، اتے افگانیاں دے حملیاں دا ساہمنا کرنا پیا۔ اس کرکے پنجاب نے کئی سو سال کوڑا خون-خرابہ جھلیا۔ اسدی وراثت وچ اک نویکلا سبھیاچار اے جو ہندو، بتکنیک، فارسی/پارسی، مدھ-ایشیائی، اسلامی، افغان، سکھ اتے برطانوی تتاں نوں جوڑدا اے۔

پاکستان وچ تکشلا شہر بھرت رام دا بھرا دے پتر تقش ولوں تھاپیا گیا سی۔ اتھے دنیا دی سبھ توں پرانی یونیورسٹی، تکشلا یونیورسٹی، سی جسدا اک استاد مہان ویدی وچارک اتے سیاستدان چانک سی۔ تکشلا موریا سامراج دے ویلے ودئک اتے انٹیکجوئل چرچہ دا بہت وڈا مرکز سی۔ ہن ایہہ ستعینات دیس دا اک عالمی وراثت ٹکانا اے۔

پنجاب اتے کئی فارسی سامراجاں دے وچ رابطہ دا ہ سماں خاص اہمیت رکھدا اے جدوں اسدے کجھ حصے جاں تاں سامراج دے نال ہی رل گئے جاں فارسی بادشاہاں نوں ٹیکساں دے بھگتان بدلے آزاد علاقے بنے راے۔ آؤن والیاں صدیاں وچ، جدوں فارسی مغل سرکار دی بولی بن گئی، فارسی واستوکلا، شاعری، کلا اتے سنگیت کھیتر دے سبھیاچار دا اک انکھڑواں حصہ سن۔ مدھ 19وی صدی وچ انگریزاں دے آؤن تک پنجاب دی دفتری بولی فارسی سی جس توں بعد ایہہ ختم کر دتی گئی اتے پربندھکی بولی اردو بنا دتی گئی۔



                                     

3.1. اتہاس پرانے پنجاب دی کہانی

پرانے پنجاب دیاں جغرافیائی حداں تے سرحداں دو دریاواں نال چلدیاں آئیاں ہن: مشرق چڑھدے ول جمنا اتے پچھم لیہندے ول سندھ دریا۔ سانجھے پنجاب دی حدبندی طے کرن والے ایہناں دو دریاواں درمیان پنج دریا وہندے ہن۔

  • ستلج
  • جھناں
  • راوی
  • جہلم
  • بیاس
                                     

3.2. اتہاس سپت-سندھو

ستاں دریاواں دی ایہہ دھرتی سپت-سندھو کہاؤندی سی۔ ویلے دے پھیر نال ایہہ وڈا صوبہ پنج-ندیاں وچ سمٹ کے پنج-ندج اکھوایا، جو مسلماناں دی آمد توں بعد ‘پنج-آبج’ بن گیا۔ سن 1947 عیسوی وچ ایہہ ڈھائی- ڈھائی ندیاں وچ ونڈیا گیا۔ لیہندے پنجاب دی جلدھارا حصے سیالکوٹ، لاہور تے منٹگمری دے ضلعے اتے بہاول پور دی ریاست آ گئے۔ پنجاب دے لوک-گیتاں وچ بولدی اتے عظیم شہادتاں نال جڑیا راوی وی ونڈیا گیا۔

                                     

3.3. اتہاس پنجاب دیاں پنج ڈویژناں

بٹوارے ویلے پنجاب دیاں پنج ڈویژناں اتے ترقی ضلعے سن۔

  • راولپنڈی وچ جیہلم، گجرات، راولپنڈی، اٹک، شاہپرا اتے میانوالی ضلعے سن۔ #ملتان ڈویزن وچ لائلپر، جھنگ، ملتان، مظفرگڑھ اتے ڈیرہ غازی خان شامل سن۔
  • لاہور ڈویزن وچ لاہور، گجراں والہ، شیخوپورا، سیالکوٹ، گرداس پور اتے امرتسر چھ ضلعے آؤندے سن۔
  • جالندھر وچ ہشیارپور، جالندھر، لدھیانہ، فروزپور اتے کانگڑا آؤندے سن۔
  • ملتان ڈویزن وچ لائلپر، جھنگ، ملتان، مظفرگڑھ اتے ڈیرہ غازی خان شامل سن۔
  • انبالہ ڈویزن وچ گڑگاؤں، روہتک، کرنال، ہسار، شملہ اتے انبالہ شامل سن۔

پرانا پنجاب بہت وڈا سی جس وچ لہندا پنجاب سارا پاکستان جموں کشمیر ، ہماچل ، ہریانہ ، راجستھان ، دلی وی آؤندے سی ایہہ ساریاں سٹیٹاں ملا کے اک دیش بندا سی اس سمے پنجاب دیاں پنج ڈویژناں اتے ترقی ضلعے سن۔ پنجاب دے ریتی رواج وکھ سی رہن سہن وکھ سی بولی وکھ سی پہراوا وکھ سی قانون وکھ سی پر انگریزاں دے جان تو بعد سن 1947 نوں ایہناں سیاستداناں نے پنجاب دے 2 حصے کر دتے اک حصے دا پاکستان دیش بن گیا تے اک حصہ بھارت وچ رلا لیا گیا تے پھر پنجاب وی ہور چھوٹا کر دتا گیا جہدے چو راجستھان ، جموں ، کشمیر ، تے دلی کڈھ دتے گئے تے آخر سن 1966 نوں اک وار پھر پنجاب دے ٹکڈے کیتے گئے تے پنجاب وچوں دو ہور سٹیٹاں ہریانہ ، تے ہماچل بنا دتیاں ایہہ سبھ تاں ہی کیتا گیا کہ مڈ دوبارہ کتے سکھ راج قایم ناں ہو سکے تے پنجاب نوں اک چھوٹا جیہا صوبہ بنا دتا کیونکہ ایہہ اک دیش ناں بن سکے ہن تسیں دسو کہ 1947 نوں پنجاب آزاد ہویا سی کہ غلام ایہہ ساڈے لئی آزادی نہیں بربادی سی گھر باہر لٹوائے قتل عام ہویا گھرو بے-گھر ہو گئے زمیناں جائداداں گئیاں انگریزاں نے سن 1849 نوں پنجاب ضبط کیتا سی اتہاس چ ذکر آؤندا آ کہ اس ویلے انگریزی گورنر ہارڈگ تے لارڈ لاریس دا دفتر کلکتے بھارت دیش وچ سی پنجاب وچ نہی، شاعر شاہ محمد جنگ نامے کتاب وچ لکھدا - جنگ ہند پنجاب دا ہون لگا دوویں پاتشاہی فوجاں بھاریاں نے - مطلب کہ پنجاب تے ہندوستان دوویں وکھ - دیش ہن ایہہ کتاب شاعر ساہ محمد نے 1900 سن تو پہلاں دی لکھی اے جنگنانماں جس وچ سارا سکھ راج دا تے مہاراجہ رنجیت سنگھ دا سارا اتہاس اے، چین دے اہل کار اج وی کہندے آ کہ ساڈی بھارت نال کوئی سندھی نہی آ ساڈیاں سندھیاں سکھ راج نال مہاراجہ رنجیت سنگھ نال سی تے حجے تک بھارت دیاں کئی دیساں نال وپاری سندھیاں سکھ راج دے نام تے چل رہیاں نے



                                     

3.4. اتہاس لیہندے پنجاب دے ٹکڑے

لیہندے پنجاب دے ٹکڑے کر کے اس ‘چوں ملتان جاں بہاول پور ورگے خطے کڈھ دتے جان تاں اتہاس نال اس توں وڈی زیادتی کی ہوویگی؟ ایہہ پنجاب دا اوہ خطہ اے جتھے ساڈے صوفی-سنتاں اتے گرو صاحبان نے سرب-سانجھیوالتا دی بانی رچی۔ پنجابی دے آدی شاعر بابا فرید ملتان وچ تعلیم حصول توں بعد قندھار، مکے اتے بغداد دی زیارت تے گئے سن۔ آپ دی بانی وچ لیہندے پنجاب دی بولی دا چوکھا اثر اے۔ اس خطے دے واسیاں دا دعوہ اے کہ اوہ پنجابی نہیں سگوں سرائکی بولی بولدے ہن۔ آپس وچ رچیاں-مچیاں بولیاں نوں نکھیڑنا دو سکے بھراواں دی پیڈی گلوکڑی کھولن وانگ لگدا اے۔ بہاول پور مول دے لوک وڈی گنتی وچ ہندوستانی پنجاب اتے ہور خطیاں وچ وی وسدے ہن۔ اوہناں دی بولی دا اپنا وسمادی رنگ اے جس نال پنجابی بولی نوں ونّ-سونتا ملدی اے۔ سرائکی دے بنیاد تے وکھرا پنجاب منگن والیاں نے پیش صوبے نوں ‘سرائکستان’ دا ناں وی دتا سی۔ ویسے پنجابی نوں حق ادوں وی نہیں سی ملیا جدوں شکرچکیا مثل دے موہری، سردار چڑھت سنگھ دے پوترے مہاراجہ رنجیت سنگھ نے 19 سالاں دی عمر وچ سن 1799 وچ لاہور اتے قبضہ کر لیا سی۔ پنجابیاں دے راج دا سپنا سکھ پنتھ دی ساجنا توں صرف سو سال بعد ہی پورا ہو گیا سی۔ افسوس، پنجابی ماں دے مانمتے پتّ دے راج ویلے لاہور دربار دی بولی پنجابی دی بجائے فارسی سی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے چڑھدے اتے مدھ پنجاب وچ پیر جماؤن توں بعد کشمیر، ملتان اتے خیبر تک راج جما لیا سی۔ مطلب، پنجاب دیاں جغرافیائی حداں دور-دور تک پھیل گئیاں سن۔ بدیشی اتہاسکاراں نے پنجاب نوں کدے وی اک خطے دے طور تے پروان نہ کیتا۔ ملتان دا علاقہ تاں کئی صدیاں، سندھ دا انکھڑواں حصہ منیا جاندا رہا۔

                                     

3.5. اتہاس پنجابی صوبہ

1 نومبر، 1966 نوں وجود وچ آیا۔ اس وچ 17 ضلعے تے 83 تحصیلاں سن۔ نویں پنجاب دی آبادی 1 کروڑ، 11 لکھ، 47 ہزار 54 سی اتے رقبہ 50.225 طبقہ کلومیٹر۔ اس وچ سکھ آبادی 56% سی۔ 1967 دیاں اسمبلی چوناں وچ، 104 حلقیاں وچوں 62 تے 1969 وچ 81 سکھ میمبر چنے گئے سن۔ پہلی نومبر، 1966 نوں قایم ہویا۔

                                     

3.6. اتہاس منورنجن

پرانے ویلے منورنجن دے زریعہ گھٹ ہی ہندے سن۔ جدوں میلے لگدے تاں سارا پنڈ ہی ادھر نوں مہار کر دندا۔ کئی-کئی دن توں تیاریاں شروع ہو جاندیاں، نویں کپڑے سیون دے دینے۔ ہریک لئی اندروں-اندری چاء ہندا سی۔ کسے اک پنڈ گیتاں دا اکھاڑا لگنا تاں کئی-کئی پنڈ اس نوں سنن لئی جاندے سن۔ ہریک نے میلے واسطے پیسے جوڑنے۔ کسے نے ونگاں لینیاں، کسے نے ہار شنگار دا سامان۔ ترلے والی پگّ تے پھبویں کڑتے چادرے نال میلہ ویکھنا۔ کڑیاں نے وی پھلکاریاں لے کے ہیڑاں دیاں ہیڑاں ‘چ میلہ دیکھن آؤنا۔ اوہ مداری دا تماشہ دیکھدے سن اتے بھلواناں دے گھول۔ اوہ ہاضمے وچ راے تے اوہناں دا جسا وی بہت ودھیا ہندا سی۔ سو سال دا بابا وی کھیتاں ‘چ گیڑا لا آؤندا سی۔ اوہ سیر دو سیر دودھ ڈیک لا کے پی جاندے سن۔ کلو-کلو بیسن کھا جاندے۔ دودھ ‘چ گھیؤ پا کے پیندے۔ پنجاب دے نوجواناں نوں اپنے سبھیاچار نالوں ناطہ نہیں توڑنا چاہیدا۔

                                     

4. جغرافیہ

پنجاب اتر-مغربی بھارت وچ واقع اے جسدا رقبہ 50.362 طبقہ ک می اے۔ پنجاب اکشانش latitudes 29.30° توں 32.32° اتر اتے ریکھانش longitudes 73.55° توں 76.50° مشرق وچکار پھیلیا ہویا اے۔ پنجاب دی سرحد اتر وچ جموں اتے کشمیر، اتر-مشرق وچ ہماچل پردیش، دکھن-مشرق وچ ہریانہ، دکھن-پچھم وچ راجستھان اتے پچھم وچ پاکستانی پنجاب نال لگدی اے۔

                                     

4.1. جغرافیہ زرخیز میدانی کھیتر

جغرافیائی طور تے پنجاب سندھ ندی دے معاون دریاواں ستلج، بیاس اتے راوی ولوں پہاڑاں توں خور کے لیاندی مٹی نال تیار ہویا اک بہت ہی زرخیز میدانی کھیتر اے اتے جتھے وڈا نہری سنچائی پربندھ اے۔ پنجاب دے ہماچل پردیش نال لگدے اتر-پوربی کھیتر نوں کنڈھی دا علاقہ کہندے ہن۔ ہمالہ پربتاں دے پیراں وچ پیندے اتر-پوربی حصے وچ لہردار پہاڑیاں شوالک پہاڑیاں دی اک پٹی اے جسدی اوسط اچائی سمندر پدھر توں 30 میٹر اے جو کہ دکھن-پچھم وچ 180 میٹر توں لے کے اتر-مشرق وچ 500 میٹر توں وی ودھ تک اے۔ دیش دا دکھن-مغربی علاقہ ادھ-سکیا اے جو کہ اگے جا کے تھار ماروتھل وچ مل جاندا اے۔ مٹی دے لچھن کجھ حد تک دھراتل، بنسپتی اتے دھرتی ہیٹھلیاں چٹاناں توں متاثر ہن۔ زمینی روپ-ریکھا دے لچھناں وچ فرق کھیتری جلوایو دی بھنتا کارن ہور وی ابھر کے آؤندا اے۔ مٹی دیاں قسماں دی بنیاد تے پنجاب نوں تن حصیاں وچ ونڈیا گیا اے:

  • پوربی۔
  • دکھن-مغربی
  • مرکزی اتے
                                     

4.2. جغرافیہ بھوچال کھیتر

پنجاب دوجی، تیجی اتے چوتھی بھوچال زوناں ہیٹھ آؤندا اے۔ دوجی زون دھیمے، تیجی مٹھے اتے چوتھی بھاری نقصان والی خطرناک زون منی جاندی اے۔

                                     

4.3. جغرافیہ جلگاہاں اتے سیلانی تھاواں

راج وچ کافی تر-بھومیاں، پنچھی شرنمعنےآں اتے جیو-جنتو پارک ہن۔ ایہناں چوں کجھ کو ہن:

  • بانسر باغ -ضلع سنگرور
  • عامَ خاص باغ سرہند- ضلع فتح گڑھ صاحب
  • کپورتھلہ ستلج واٹر باڈی تر-بھومی- ضلع کپورتھلہ
  • روپڑ جیو-جنتو پارک- ضلع روپنگر
  • کانجھلی تر-بھومی- ضلع کپورتھلہ
  • چھتبیڑ- ضلع ایس اے ایس نگر ،موہالی
  • شالیمار باغ- ضلع کپورتھلہ
  • رام باغ -ضلع امرتسر
  • باراندری باغ- ضلع پٹیالہ۔
  • ترن تارن ضلعے وچ ہریکے وکھے ہریکے پتن قومی تر-زمین اتے جنگلی شرنمطلب

اس توں علاوہ پنجاب دے ندیاں نالیاں ، چوناں اتے پنڈاں دے کئی وڈے چھپڑاں وچ وڈی گنتی وچ کھیتری اتے پرواسی پنچھی آمد کردے ہن ۔

مقامی ندیاں وچ مگرمچھ وی عامَ پائے جاندے ہن۔ ریشم دے کیڑیاں دی کھیتی بہت ہی جاچ نال اتے ادیوگی طور تے کیتی جاندی اے اتے مدھومکھی پالن نال موم اتے شہد حاصل کیتا جاندا اے۔ دکھنی میداناں وچ اوٹھ اتے دریاواں دے نال لگدیاں چرگاہاں وچ مجھاں دے وگّ پائے جاندے ہن۔ اتر-پوربی حصے وچ گھوڑے وی پالے جاندے ہن۔ کجھ جگاواں تے زہریلہ سپّ کوبرا وی پایا جاندا اے۔ ہور کئی ستندھاری جویں کہ اودبلاو، جنگلی سور، چمگادڑ، جنگلی بلے، کاٹوآں، ہرن اتے نیولے وی ویکھن نوں مل جاندے ہن۔

پنجاب دا سیاسی پنچھی باج ، سیاسی پشو کالا ہرن اتے سیاسی رکھ شیشم اے۔



                                     

5. پونپانی

پنجاب دے موسمی لچھن اتّ دی گرمی اتے کڑاکے دی ٹھنڈھ والیاں حالتاں والے منے گئے ہن۔ سلانہ تاپمان -4 توں 47 ڈگری سیلسیس تک جاندے ہن۔ ہمالہ دے پیراں وچ وسے اتر-پوربی علاقے وچ بھاری ورکھا ہندی اے جدکہ ہور دکھن اتے پچھم ول پیندے علاقیاں وچ مینہہ گھٹ پیندے ہن اتے تاپمان ودھ ہندا اے۔

موسم

پنجاب وچ تن مکھ موسم ہندے ہن:

  • مانسون جولائی توں ستمبر، جدوں اوسطاً سلانہ بارش اردھ-پہاڑی تھاواں تے 96 سے۔می۔ اتے میدانی علاقیاں وچ 46 سے۔می۔ ہندی اے۔
  • گرمیاں اپریل توں جون، جدوں تاپمان 45 ڈگری سے۔ تک چلا جاندا اے۔
  • سردیاںاکتوبر توں مارچ، جدوں گھٹ توں گھٹ تاپمان 0 ڈگری تک چلا جاندا اے۔

بدلدا موسم

اتھے مارچ اتے شروعاتی اپریل وچ سردیاں اتے گرمیاں دے وچلا بدلدا موسم آؤندا اے اتے اکتوبر اتے نومبر وچ مانسون اتے سردیاں دے وچلا بدلدا موسم آؤندا اے۔

                                     

6. پشو-پودے اتے جیو وبھنتا

پنجاب دا شوالک کھیتر پشو-پودے جیون دی بھنتا وچ سبھ توں امیر اے اتے بھارت دیاں سوخم-دیشی زوناں چوں اک سیانیا گیا اے۔ فلدائی پودیاں چوں جڑی-بوٹیاں دیاں 355، رکھاں دیاں 70, جھاڑاں جاں لگھو-جھاڑاں دیاں 70, لتاواں دیاں 19 اتے وٹّ-مروڑیاں دیاں 21 قسماں ریکارڈ کیتیاں گئیاں ہن۔ ایہناں توں بغیر بیجانو-دائیانو پودیاں دیاں 31, ناڑی-مکت پودیاں دیاں 27 اتے ننگے بیج والے پودے دی 1 قسم پائینس روکسبرگی پائی گئی اے۔ اس کھیتر وچ پشو جیون وچ وی بہت بھنتا ویکھن نوں ملدی اے جس وچ پنچھیاں دیاں 396, کیٹ-پتنگیاں دیاں 214, مچھیاں دیاں 55, بھجنگاں دیاں 20 اتے ستندھاریاں دیاں 19 ذاتیاں شامل ہن۔

                                     

7. قدرتی جنگل

میداناں وچ کوئی قدرتی جنگل نہیں ہن۔ وڈا علاقے صرف گھاہ اتے جھاڑاں نال ہی ڈھکے ملدے ہن۔ ہشیارپور اتے ملتان آدی علاقیاں وچ بہت ہی اتم امباں دی کھیتی ہندی اے۔ ہور کئی پھل جویں کہ سنترا، انار، سیب، آڑو، انجیر، شہتوت، بل، خرمانی، بادام اتے بیر وی بھرپور اگائے جاندے ہن۔

                                     

8.1. آبادی مرد اتے عورت

پنجاب دے پنڈاں دی داستان پرانے ویلے سادگی، کھلھا کھان-پین، میلے، ساڈے سبھیاچار دا انگ سن۔ لوک رجّ کے محنت کردے سن تے سادہ جیون جؤندے سن۔ ساڈے بزرگ پوری محنت نال کم کردے اتے ہر دکھ-سکھ دی گھڑی ہر ویلے حاضر رہندے سن۔ کسے اک بندے دے دکھ نوں سارے پنڈ دا دکھ منیا جاندا سی۔ کسے اک گھر پروہنا آؤنا تاں سارے پنڈ نے اس نوں سر تے چکی رکھنا، اس دا پورا مان ستکار کرنا۔ اس توں علاوہ پورے پنڈ ‘چ ایکتا ہندی سی۔ پرانے ویلے ‘چ ایہہ رجّ کے دودھ پیندے سن۔ پرانیاں بیبیاں چرخے کتدیاں، پھلکاری کڈھدیاں، مکھن رڑکدیاں سن۔ ہریک گھر ‘چ مجھاں رکھیاں ہندیاں سن۔ اوہ آپ ہی اوہناں نوں چارہ پاؤندیاں تے دودھ چوندیاں سن۔ پنڈ دے لوک آپس ‘چ ہی چیزاں دا وٹاندرا کردے سن۔ کوئی دودھ لے کے چھولے تے دانے دندا۔ صفائی وی اوہ آپ کردیاں سن۔

                                     

8.2. آبادی آبادی انکڑے

2011 دی بھارتی مردمشماری مطابق پنجاب دی کل آبادی 27.704.236 اے جس وچوں پرشاں دی گنتی 14.634.819 اے اتے عورتاں دی گنتی 13.069.417 اے۔ حالیہ دور وچ ہور بھارتی صوبیاں، جویں کہ اوڑیسا، بہار اتے اتر پردیش، توں صوبے وچ آؤندی ہندو مزدوراں دی بھاری گنتی چنتا دا موضوع بن گئی اے۔ پنجاب دی 15-20% آبادی ہن ہور صوبیاں توں آئے ہوئے پرواسیاں دی اے۔ صوبہ دی ساکھرتا در 75% اے: پرش ساکھرتا 80.23% اتے عورت ساکھرتا 68.36% اے۔ پنجاب دے مکھ شہراں دی آبادی دی لسٹ اس پرکار اے:-

|align="right"|19 |align=right|سنگرور |align="right"|1.655.169 |align="right"|878.029 |align="right"|777.140 |align="right"|3.625 |align="right"|67.99 |- |} 1. لدھیانہ – 1.613.878

2. پٹیالہ – 1.354.686

3. امرتسر – 1.183.761

4. چنڈی گڑھ – 1.025.862

5. جالندھر – 862.196

6. فروزپور – 110.091

7. سنگرور – 1.655.169

کھیتی باڑی مکھی صوبہ ہون کرکے ودھیری آبادی پینڈو اے۔ تقریباً 66% آبادی پینڈو کھیتراں وچ اتے 34% شہری کھیتراں وچ رہندی اے۔ صوبے دا لنگ انوپات ترس یوگ اے۔ 2011 دی مردمشماری مطابق پنجاب وچ 1000 پرشاں دے مقابلے صرف 895 عورتاں ہن۔

                                     

9. دھرم

پنجاب دا پرمکھ دھرم سکھی اے جسنوں 66% دے قریب لوک مندے ہن۔ سکھاں دا اتی پوتر گرودوارہ سری ہرمندر صاحب امرتسر شہر وچ اے جسدے لبے سری ادور تخت صاحب وی اے۔ سکھی دے پنج تختاں وچوں تن پنجاب وچ ہی ہن۔ ایہہ ہن: سری ادور تخت صاحب، سری دمدما صاحب اتے سری کیس گڑھ صاحب۔ سکھ کیلنڈر دے مطابق مکھ تیوہاراں جویں کہ ویساکھی، ہولا-محلہ، گرپرب، دیوالی دے موقعے تقریباً ہر پنڈ، شہر اتے قصبے وچ وڈا نگر کیرتناں دا انعقاد ہندا اے۔ شہراں اتے قصبیاں توں علاوہ ہر اک پنڈ وچ گھٹو-گھٹو اک گرودوارہ ضرور ہندا اے بھاویں بناوٹ اتے سائز وچ بھنتا ہو سکدی اے۔ ہندو متّ دوجی سبھ توں ودھ منی جان والی متّ اے۔ جات والے ہندو آبادی دا 12% ہن۔ ہندو لوک شہراں وچ زیادہ مرتکز ہن جتھے پرواسی مزدوراں دی آواجائی کارن ایہناں دی فیصد آبادی دی 30 توں 50% تک ہو جاندی اے۔ ہندواں دی پینڈو آبادی قریب 10-12% اے۔ راج دے 22 ضلعیاں چوں ترن تارن ضلعے وچ سکھاں دی فیصد سبھ توں ودھ 91% اے۔ اس توں بعد موگا ضلعے دا نمبر آؤندا اے جدکہ ہشیارپور ضلعے وچ سبھ توں گھٹ 42% اے۔ پنجابی ہندواں دی بھاری مقدار مشرت مذہبی جیون جیوندی اے جہناں دی سکھی نال ادھیاتمک گنڈھاں ہن جس وچ صرف نجی جیون وچ ہی سکھ گروآں دا ادب-ستکار کرنا ہی شامل نہیں سگوں مندراں دے نال-نال گردوارے جانا وی اے۔ اتھے اسلام 1.57%، اسائیئت 1.2%، بدھ دھرم 0.2% اتے جین دھرم 0.2% دے دھارنی وی رہندے ہن۔

                                     

10. بولی

پنجابی، جو کہ گورمکھی لپی وچ لکھی جاندی اے، پنجاب دی راج-بولی اے۔ پنجابیاں دے وڈے پیمانے تے کیتے پرواس اتے امیر پنجابی سنگیت کرکے ایہہ بولی پورے بھارت اتے ودیساں وچ مشہور ہو گئی اے۔ ایہہ فلم-نگری وچ کم کردے بہت سارے پنجابیاں کارن ہمیشاں توں ہی بالیوڈّ دا اٹٹ حصہ رہی اے۔ ہن تاں بالیوڈّ وچ پورے دا پورا گیت پنجابی وچ لکھن دا جھکاء وی عامَ دیکھیا جا رہا اے۔ پنجابی پاکستان وچ وی سبھ توں ودھ بولی جان والی بولی اے اتے پاکستان دے پنجاب صوبے دی سیاسی بولی اے۔ ایہہ ہماچل پردیش، ہریانہ، دلی اتے مغربی بنگال دی دوجی سرکاری بولی اے۔

پنجابی سرکاری سروتاں دے مطابق انگلینڈ وچ دوجی اتے کینیڈا وچ تیجی سبھ توں ودھ بولی جان والی بولی اے۔ ایہہ دنیا دی دسویں اتے ایشیا دی چوتھی سبھ توں ودھ بولی جان والی بولی اے۔ اسدیاں بھارتی پنجاب وچ پرمکھ اپ-بولیاں ماجھی، ملوئی، دوآبی اتے پوادھی ہن۔

                                     

11. معیشت

پنجاب دی معیشت سبھ توں ودھ کھیتی باڑی اتے انحصار کردی اے۔ پنجاب دی کل واہی یوگ زمین دے 98.8٪ کھیتر اتے کھیتی باڑی کیتی جاندی اے۔ سن 2003-04 دوران پنجاب وچ اچّ پدھری اتے مدھم پدھری صنعتاں سن، اتے چھوٹے پدھری صنعتاں دی گنتی لگبھگ 2 لکھ 3 ہزار سی۔ "پنجاب راج ایگرو-انڈسٹریز کارپوریشن" P.A.I.C راج وچ کھیتی آدھرت صنعتاں دی ایجنسی اے۔ پنجاب انپھوٹیکّ Punjab Info-Tech راج وچ اطلاع اتے کمیونیکیشن آدھرت صنعتاں دی ایجنسی اے۔

پنجاب کیسری اخبار
                                               

پنجاب کیسری اخبار

پنجاب کیسری لالا جگت نرائن ولوں چلایا ہندی بولی دا روزانہ اخبار ہے۔ ایہہ بھارت دے وکھ علاقےآں پنجاب، ہریانہ، راجستھان، دلی، جموں اتے کشمیر وچ شائع ہندا ہے.

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →